معنای لغوی و اصطلاحی طلاق
طلاق در لغت به معنای رهایی، ترک کردن و آزاد کردن است . در واقع وقتی
مردی همسرش را طلاق میدهد او را ترک نموده و رها میسازد. طلاق در حقوق
عبارت است از انحلال عقد نکاح دائم با رعایت تشریفات ویژه، در زبان فارسی
برای طلاق لغات هشتن و گسیل کردن هم استفاده میشده و در گذشته طلاق نامه
را هشته نامه و حجت طلاق هم میگفتند.
مواد قانونی خاص طلاق
مطابق ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی: ایران که بر مبنای شرع مقدس اسلام وضع گردیده مرد هرگاه بخواهد میتواند زوجه دائمی خود را طلاق دهد.
ولیکن نباید مرد هرگاه اراده نمود بتواند صیغه طلاق را جاری کند لذا
مقنن در جهت تغییر اطلاق این ماده، جهت محدود کردن حقوق مرد و حفظ حقوق زنی
که همسرش قصد طلاقش را دارد تشریفات خاصی را در نظر گرفته که برخی جنبه
آمره دارد از جمله جاری شدن طلاق به صیغه طلاق – حضور و شهادت دو مرد عادل-
حضور حکم یا داور در اختلافات خانوادگی – تلاش برای اصلاح ذات البین و
ایجاد زمینه تفاهم بین زوجین و مراجعه به دادگاه خانواده حتی در صورت طلاق توافقی
و در واقع هدف مقنن از الزام زوجین جهت مراجعه به دادگاه جلوگیری از وقوع
طلاقهای بیمورد و اصلاح ذات البین است. قانونگذار جهت طلاق شرایطی برای
طرفین ذکر کرده است .
وکالت در طلاق
طلاق از امورى نیست که قائم به شخص باشد و الا نماینده قانونى شوهر
(ولى، وصى. قیم مجنون دائمى) نمیتوانست آن را واقع سازد، بنابراین شوهر
میتواند به دیگرى وکالت و وکالت در توکیل غیر دهد تا زن او را طلاق گوید،
همچنانکه میتواند زن را وکیل
و وکیل در توکیل قرار دهد تا خود را مطلقه سازد. این است که ماده «۱۱۳۸»
قانون مدنی میگوید: «ممکن است صیغه طلاق را توسط وکیل اجراء کرد.» در صحت
وکالت در طلاق فرق نمیکند که زوج غائب باشد یا حاضر. بعضى از فقهای
امامیه وکالت در طلاق را براى شوهرى که در محل زن حاضر باشد، اجازه نداده و
صحیح نمیدانند.
شوهر به هر کس بخواهد وکالت میدهد که زن او را طلاق
دهد، همچنانکه میتواند زن را وکیل کند که مستقیماً و یا به توکیل غیر در
مدت معینى خود را طلاق بدهد و هیچ اشکال حقوقى در آن متصور نیست (ماده
«۱۱۱۹» ق. م) وکالت شوهر در طلاق ممکن است مطلق باشد؛ چنانکه شوهر به زن
وکالت دهد که خود را طلاق دهد یا به دیگرى وکالت دهد که او را طلاق بدهد؛ و
ممکن است مقید باشد؛ بدین نحو که شوهر بگوید: فلان کس وکیل است پس از شش
ماه در مدت ده روز زن مرا طلاق دهد.
وکیل نمیتواند از حدود وکالتى که به او داده شده است، تجاوز کند؛
چنانکه هرگاه شوهر بهطور مطلق وکالت به دیگرى بدهد که زوجه او را طلاق
گوید، وکیل مزبور نمیتواند او را به طلاق خلع و مبارت مطلقه کند، زیرا طلاق خلع عبارت از دادن طلاق در مقابل مالى است که زوجه به شوهر بذل میکند، چنانکه در طلاق خلع شرح آن خواهد آمد.
وکالت در طلاق ممکن است ضمن عقد لازمى قرار داده شود که زوج نتواند وکیل
را عزل کند. این است که ماده ۱۱۱۹ ق. م میگوید: «طرفین عقد ازدواج
میتوانند هر شرطى که مخالف با مقتضاى عقد مزبور نباشد، در ضمن عقد ازدواج
یا عقد لازم دیگر بنمایند؛ مثل اینکه شرط شود هرگاه شوهر زن دیگر بگیرد یا
در مدت معینى غایب شود یا ترک انفاق کند یا بر علیه حیات زن سوءقصد کند یا
سوءرفتارى نماید که زندگانى آنها با یکدیگر غیرقابل تحمل شود، زن وکیل و
وکیل در توکیل باشد که پس از اثبات تحقق شرط در محکمه و صدور حکم نهائى خود
را مطلقه سازد.»